نخستين ملاحظه اين كه : لفظ و معناى اين احاديث ، دلالت دارند بر اين كه زمان تصريح به قرائت قرآن بر هفت حرف در دوران مدنى بوده است نه مكّى . امّا از حيث لفظى ، در برخى از احاديث ، آمده است كه پيامبر [ ص ] در احجار المراء يا آبگير بنى غفار [ اضاة بنى غفار ] در مدينه بوده است ؛ و امّا از نظر معنا ، بيشتر احاديثى كه به عنوان اختلاف بين صحابه ، پيرامون چيزى در قرآن ، ذكر شده است ، به وقوع آن در « مسجد » اشاره دارند ، چنان كه به گونه‌هايى از داورى و صدور حكم به پيامبر [ ص ] اشاره مىكنند ؛ مسجد هم بدون شك ، همان مسجد مدينه است و داورى و صدور حكم هم تنها در جايى بود كه براى شخص پيامبر [ ص ] حكومت به معناى عام ، نسبت به مسلمانان به وجود آمد . به اين مطلب در آيهء مدنى فَلا وَ رَبِّكَ لا يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيما شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لا يَجِدُوا فِي أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمَّا قَضَيْتَ وَ يُسَلِّمُوا تَسْلِيماً « 1 » اشاره مىكند . دومين ملاحظه اين كه : اسبابى كه متون احاديث و جنبه‌هاى اختلاف به آن اشاره دارند در امور زير منحصر مىشود : 1 - اختلاف در لغت [ لهجه ] ( در حديث ابو العاليه ) 2 - اختلاف در برخى واژگان مثل : « هلمّ و تعال » و « عليم ، حكيم ، غفور ، رحيم » تا وقتى ، آيهء رحمت به عذاب و عذاب به رحمت آميخته نشود . 3 - اختلاف در تعداد آيات سوره‌اى . 4 - اختلاف ناشى از ناتوانى در تلفظ به علت پايين بودن سن ( مثلا در بين آنها نوجوانانى بوده‌اند ) « 2 »

--> ( 1 ) نساء ( 4 ) ، آيهء 65 : « ولى چنين نيست ، به پروردگارت قسم كه ايمان نمىآورند ، مگر آن كه تو را در مورد آنچه ميان آنان مايهء اختلاف است ، داور گردانند ؛ سپس از حكمى كه كرده‌اى در دلهايشان احساس ناراحتى [ و ترديد ] نكنند و كاملا سر تسليم فرود آورند . » . [ اين آيه دربارهء زبير بن عوام و يكى از انصار به نام حاطب بن بلتعة كه بر سر آب نزاع داشتند و در پايان به پيامبر ( ص ) قضاوت بردند ، نازل شده است السيوطى ، لباب النقول فى اسباب النزول ، ص 73 و نيز : الواحدى ، اسباب النزول ، صص 93 - 94 . ] . ( 2 ) آنچه در ميان پرانتز آمده ، بر گرفته از يكى از روايات حديث حروف هفتگانه است ( به ملحقات مراجعه شود ) . [ روايت پنجم از روايتهاى ابىّ بن كعب ] .